หลายคนน่าจะเคยได้ยินมาบ้างเกี่ยวกับอิคิไก (Ikigai) คือ แนวคิดญี่ปุ่นที่หมายถึง “เหตุผลในการมีชีวิต” หรือ “สิ่งที่ทำให้ชีวิตมีความหมาย” ไม่ว่าจะทำ ฟรีแลนซ์ พนักงานออฟฟิส ก็มักจะเริ่มได้คุ้นเคยกันมาบ้าง มันถูกประกอบด้วย สิ่งที่รัก สิ่งที่ทำได้ดี สิ่งที่สามารถสร้างรายได้ และสิ่งที่โลกต้องการ วิธีหาอิคิไกในตัวเอง ทำได้โดยการตั้งคำถาม 4 ข้อ คือ อะไรที่ทำแล้วรู้สึกมีความสุข? อะไรที่ทำได้ดี? อะไรที่ทำแล้วสามารถหาเงินได้? และอะไรที่สามารถช่วยเหลือคนอื่นหรือสังคมได้?
ปรัชญาของชาวญี่ปุ่นที่สะท้อนถึง “คุณค่าของชีวิต” มาจากคำว่า “อิคิ” (Iki – 生き) ที่หมายถึงชีวิต และ “ไก” (Kai – 甲斐) ที่หมายถึงคุณค่า หมายถึงเหตุผลที่เราตื่นขึ้นมาในแต่ละวัน แนวคิดนี้ช่วยให้เราค้นพบความสุขและความหมายของชีวิต ผ่านการตระหนักรู้ในตนเอง (Self-Awareness) เมื่อเข้าใจคุณค่าของตัวเองก็จะเชื่อมโยงประสบการณ์ชีวิตกับสิ่งที่ทำให้เรามีความสุขได้ ดั้งเดิมอิคิไกมุ่งเน้นที่ความสุขในชีวิตโดยรวม แต่ในมุมมองตะวันตก ได้ถูกนำไปใช้เป็นแนวทางในการค้นหาอาชีพที่เหมาะสม ไม่ว่าคุณจะใช้อิคิไกในแง่ใด แก่นแท้ของแนวคิดนี้ก็คือการค้นพบสิ่งที่เติมเต็มจิตใจและทำให้ชีวิตมีคุณค่า
4 องค์ประกอบหลักของอิคิไก
การค้นหาความหมายของชีวิตไม่ใช่เรื่องซับซ้อน แค่ลองพิจารณาผ่าน 4 องค์ประกอบของอิคิไก ที่ช่วยให้คุณเชื่อมโยงความสุข ความสามารถ เป้าหมาย และคุณค่าของตัวเองเข้าด้วยกัน
- สิ่งที่หลงใหล (Passion)
“สิ่งที่หลงใหล” คือแรงผลักดันที่ทำให้เราตื่นขึ้นมาทำสิ่งนั้นในทุกๆ วัน ซึ่งมักเกิดจากการผสานกันของสององค์ประกอบใน Ikigai ได้แก่ สิ่งที่เรารักและสิ่งที่เราทำได้ดี แต่หลายครั้งที่เรารู้สึกหมดไฟหรือขาดแรงบันดาลใจในชีวิตและการทำงาน อาจเป็นเพราะเราหลงลืมไปว่าสองสิ่งนี้ต้องไปด้วยกัน
บางคนอาจมีความสามารถในการทำงานได้ดี แต่ไม่ได้รู้สึกหลงใหลหรือมีแรงผลักดันมากนัก เพราะไม่ได้รักในสิ่งที่ทำอย่างแท้จริง ขณะที่บางคนรักในสิ่งที่ทำมากแต่กลับรู้สึกท้อแท้หรือหมดกำลังใจ เพราะยังไม่เชี่ยวชาญหรือทำได้ไม่ดีพอ จนสุดท้ายความหลงใหลนั้นค่อยๆ เลือนหายไป การค้นหาความสมดุลระหว่างสิ่งที่เรารักและสิ่งที่เราทำได้ดีจึงเป็นกุญแจสำคัญในการรักษาแรงบันดาลใจและเติมเต็มความหมายของชีวิตให้ยั่งยืน
- ภารกิจ (Mission)
“ภารกิจหรือพันธกิจ” คือหัวใจสำคัญที่ผลักดันให้หลายคนเลือกทำในสิ่งที่อาจไม่ได้สร้างกำไรมหาศาล แต่ยังคงมุ่งมั่นเดินหน้าต่อไป เพราะเป็นภารกิจใน Ikigai สิ่งที่มีคุณค่าและเป็นสิ่งที่รักอย่างแท้จริง
เราจึงเห็นอาชีพมากมายที่แม้จะไม่ใช่เส้นทางที่ร่ำรวยที่สุด แต่กลับเต็มไปด้วยความหมายและคุณค่าที่ส่งต่อให้กับผู้อื่น ลองจินตนาการดูว่า หากวันนี้ได้ทำงานที่รักและเป็นสิ่งที่โลกต้องการ มันจะเติมเต็มชีวิตได้มากแค่ไหน เพราะสุดท้ายแล้วการได้ใช้ชีวิตตามพันธกิจของตัวเอง นั่นแหละคือการมีชีวิตที่มีความหมายอย่างแท้จริง
- อาชีพ (Professional)
อาชีพ มักเกิดจากการเชื่อมโยงระหว่าง สิ่งที่เราทำได้ดีและสิ่งที่สามารถสร้างรายได้ แต่บางครั้งสิ่งที่ทำได้ดีอาจไม่ใช่สิ่งที่เรารักที่สุด อย่างไรก็ตามเมื่อสามารถเชื่อมโยงอิคิไก หรือหาจุดที่สมดุลระหว่างสี่องค์ประกอบได้แล้ว จะสามารถค้นพบโอกาสที่ทำให้สิ่งที่รักกลายเป็นสิ่งที่สร้างรายได้ได้อย่างยั่งยืน ซึ่งเป็นเส้นทางที่ช่วยให้ชีวิตและอาชีพเต็มไปด้วยความหมายและความพึงพอใจที่แท้จริง - วิชาชีพ (Vacation)
Vacation หรือการพักผ่อน อาจไม่ได้เป็นวิชาชีพโดยตรง แต่จริงๆ แล้วมันเป็นส่วนหนึ่งของอุปสงค์ของงานในโลกนี้ ที่ช่วยสร้างรายได้ให้กับเราได้ ในมุมมองของ Ikigai วิชาชีพจะช่วยให้เราพิจารณาสิ่งที่อยู่นอกเหนือจากตัวเรา เช่น ทักษะที่ตลาดต้องการและสามารถสร้างรายได้ให้กับเราได้
เมื่อเราสามารถเข้าใจและพัฒนาทักษะที่ตลาดต้องการ พร้อมทั้งเชื่อมโยงกับอิคิไกของตัวเอง เราจะทำให้ทักษะของเราเป็นที่ต้องการของโลก และสร้างโอกาสให้กับตัวเราเองในการเติบโตและพัฒนาอย่างยั่งยืน